Plac:
poúo¿yñý: 51° 07' N 17° 02' E
morsko wy¿.: 111 m v. m.
pañstwo: Polska
wojewõdztwo: Dolno¶lõnský
wto rzõñd¼i: mjejsko rada
Obszar a lud¼e:
obszar: 292,9 km 2
mjeszkañcy: 635.200 (2006)
gynsto¶: 2181 uos./km 2
Rzõndy:
prezydynt: Rafoú Dutkewicz
kerõnkowy tel.: (+48) 71
posztowy kod: 50-041 do 54-612
Tabulki autõw: DW
|
ÆMOK
 Fot. Tomasz Sielicki
|
|
| |
¦LÕNSKO WROCÚOW
Witõmy we Wrocúawju!
Wrocúow - historyczno metropolijo uod ¦lõnska, jedno s nojstarszych a nojsrogszych mjast we Polsce. Wrocúow mo plac po uobu strõnach strzodkowý Uodry, na ¦lõnskýj Ñi¿ce, we Dolnym ¦lõnsku. Wrocúow uostoú zaúo¿õny we IX/X wjeku, bezma bez Czechõw, we grañicach rzõndõw kerych snojdowoú ¶e wõwczos coúke ¦lõnsko. Prowa mjejské uotrzimoú Wrocúow we 1. tajle XIII wjeka. Wrocúow je metropolijõm uod wojewõdztwa dolno¶lõnskýgo, mjastym podle prowa powjotu (Wrocúawský grodský powjot) uoroz ¶ed¼ibõm wrocúawskýgo rzõndu ¼ymskýgo powjotu, kery mo uokolé do kupy 9 gminõw.
Wrocúow d¼eli ¶e admiñistracyjñý na uo¶edlo, kere sõm do mjasta jednostkõm pomocñiczõm. Kedy¶ mjasto skúodoúo ¶e s pjyñæu d¼elñic: P¶ý Pole, ¦rõdmje¶æe, Starý Mjasto, Krziki, Fabryczno. Uõne d¼elñice teroski ñý majõm swojý uosobowo¶æi, sõm ale jeszcze kryteryjõm uorgañizacyje uod roztomajtych urzindõw a insztytucyje.
|
INFORMACYJE UO WROCÚAWJU
Historyjo uod Wrocúawja
Wrocúow je po roz pjyrszy wsmjankowõny do porzõndku we roku 1000 skuli zaúo¿yño biskupstwa, nale uosadñictwo na Uostrowje Tõmskym bõúo co nojmyñi 150 lot wcze¶ñý. Uod kõñca X wjeka snojdowoúo ¶e pod rzõndym Pjastõw. We 1035 roku, we uokre¶e tzw. Reakcyji Pogañskýj, strzõdúa informujõm uo budowje ¶wjõntyñe pogañskýj we mje¶æe. We XIII wjeka dokõnano lokacyje mjasta podle prowa magdeburskýgo, we 1335 mjasto przeszúo pod rzõndy krõlõw Czechõw, potym (po krõtkym epizod¼e panowaño mad¼arskýgo) do kupy s Czeskõm Korõnõm uostaúo prziklõdzõne do Habsburskýj Monarchije. Do kupy sé srogszõm tajlõm ¦lõnska Wrocúow uostaú we 1741 r. zdobyty bez Prusõw, skuli czégo we lotach 1741-1918 uoficyjalne mjano mjasta brzmjoúo Krõlewský Metropolitalne a Rezydyncyjalne Mjasto Wrocúow (mjym. Kõnigliche Haupt und Residenzstadt Breslau), w lotach 1918-45 (po listopadowyj rewolucyje) Metropolitalne Mjasto Wrocúow (Hauptstadt Breslau). We 1945 mjasto uostaúo ogúoszõne twjerdzõm a zbulõne we cza¶e walk mjyndzy Armjõm Czerwõnõm a Wehrmachtym. Po II wojñý ¶wjatowý Wrocúow podle decyzyje poczdamskýj konferyncyje uostoú przipojõny ku Polsce.
Dynkmale uod Wrocúawja
Wrocúow mimo zñiszczyñ wojynnych (70% budynkõw) zachowoú wjela budowle abo w stañý uoryginalnym, abo uodrestaurowanych, abo uodbudowanych po wojñý. Do wyrõ¿ñajõncych ¶e nalý¿õm: gotycký ratusz na Rynku, gotycký ko¶æoúy: katedra pod wezwañym ¶w. Jana Chrzæiæela na Uostrowjé Tõmskym (przi ñi barokowo Elektorsko Kaplica podle projektu Fischera von Erlacha), ¦w. Krzi¿a, NMP na Pjosku; barokowo skupina gõwnych budynkõw Uñiwersytetu Wrocúawskýgo s Leopoldinowõm Aulõm; neogotycký budynek Dworca Gõwnygo; moderñistyczne: Hala Stuleæo (proj. Max Berg), dõm handlowy zaprojéktowany bez Ericha Mendelsohna, budynki wystawy "Mjeszkañe a Plac Roboty" (m.in. dõm projékta Hansa Scharouna). POza tym we mje¶æe zachowoúo ¶e uo¼ym ty¶yncy dynkmalowych czynszowych kamjyñic, kere samorzõnd staro ¶e w ramach szpecyjalnych rewitalizacyjnych programõw uodnawjoæ. je to nojsrogszo týgo typu skupina dynkmalowýgo budowñictwa na uobécnym téryñý Polski. Te kamjyñice prezyntujõm style uod baroka bez klasycysmus, historysmus, secesyjo a¿ po moderñismus. Moc kamjyñic prezyntuje wysoký walory architektoñiczne a estetyczne.
Gospodarziñý
We Wrocúawju produkowane sõm autobusy, cugi, sprzint do dõm, ¶rodki chymiczne a elektroñika. Uod poru lot dynamiczñý rozwijo ¶e sektor IT (uoprogramowañý wewnyntrzne do firmõw, uoprogramowañý na zamõwjyñý), ty¿ wjela zagrañicznych firmõw np. WAGO Elwag, Siemens, LG (LG Philips + 6 podwykonawcõw + LG Electronics), Volvo, HP, Google, Opera Software, QAD, Bombardjer Transportatjon, Whirpool, 3M, Bosch, Wabco, Fagor, Toshiba, TietoEnator etc.). Siemens akurat przekludzo swojý cyntra programistyczne do Wrocúawja. Swojý ¶ed¼iby majõm sam nastympujõnce banki: BZ WBK, Lukas Bank, AIG Bank, Eurobank, Santander Consumer Bank (downy PTF Bank), Bank Wspõ³pracy Ojropyjskýj a cyntra finansowo-k¶yngowe: Volvo, HP, KPIT Cummins, UPS, GE Money Bank, Credit Suisse. We mje¶æe fõnguje nojsrogszo liczba firmõw leasingowych a windykacyjnych we pañstwje, w tym nojsrogszy Ojropyjský Leasingowy Fundusz, snajdywo ¶e sam ty¿ ¶ed¼iba firmy American Restaurants, wúa¶æiæela ¶eæi KFC, Pizza Hut a Rodeo Drive. Srogý cyntrõm farmaceutycznygo indusztryjala; US Pharmacia, Hasco-Lek, Galena, 3M, Labor, S-Lab, Herbapol.
Interesowne
- Wrocúow, jako jédno s ñýwjelu mjast we Ojropyjé, mo zachowano a coúy czos zalõno wodõm mjejsko fosa.
- Wrocúow mo uolimpijský Sztadyjõn, choæo¿ ñikdy ñý bõú uorgañizatorym Uolimpjady.
- Ostrõw Tõmský we Wrocúawju je na cestach uo¶wjetlõny po æmoku bez zapolõne rynkõma gazowe latarñe.
- Mjasto mo szwarto nojsrogszo liczba mostõw (a kúodek) we Ojropyje, zarozki za Amsterdamym, Wénecyjõm a Sankt Petersburgym (przirõwnañý we Polsce - Warszawa: 8 mostõw, Krakõw: 7 mostõw, Wrocúow: 220 mostõw).
- Wrocúawsko Hala Stuleæo uostoúa wpisano na lista ¶wjatowygo d¼ed¼ictwa UNESCO.
|
SYMBOL ¦LÕNSKA A WROCÚAWJA
Wrocúow powstoú na wyspach uotoczõnych szerokymi wodõma Uodry a ji dopúywõw. Mjasto postowjõno uodwa¿ñý a s wizyjõm. Woda je do czowjeka podstawõm ¿ywobyæo, za¶ do mjasta dowo warta a dogodny sposõb do transportu, kery uõnczy uõnygo s nowet dalékymi terynõma. ¦lõnsko rozæõngo ¶e wzdu¿ Uodry, kero púyñý bez coúko krajina. Histroryczne grañice uod ¦lõnska, utrwalõne bez wjeki a jyno kõnsek smjyñane, sõm czytelne a úatwo je uõne pokozaæ. Grañice coúkýj krajiny - Dolnygo i Gõrnygo ¦lõnska i - tworzõm uobroz, kery przipõmino... li¶æ dymbu. Uodra je w uõnym li¶æu ¿yúõm gõwnõm, a ji dopúywy sõm jako ¿yúki boczne.
Tyn przirodñiczy symbol krajiny - ¦lõnsko jako li¶æ dymbu - bõú zwyczajowo przedstowjõny do 1945 roku, dokédy ¶lõnsko¶, a gõwñý dolno¶lõnsko¶, ñý bõúo gañba mjeæ. We wolny Polsce warto je tyn symbol prziwrõæiæ, tym barzi, co to w ji grañicach je teroski praktyczñý coúke ¦lõnsko. Weræi ¶e ty¿, coby Wrocúawjoki uodkryli na nowo, we kerym placu na uõnym "li¶æu" je jejich mjasto, co historyczne sýrce ¦lõnska bijé ñý postrzodku gõrno¶lõnských grubõw, nale prawjý na Wrocúawskym Rynku. To Wrocúow przeca, ñý Katowicé, Uopolé abo Uostrawa je prowd¼iwõm metropolijõm uod krajiny a mogymy byæ s týgo rýchtig rad¼i!
|
Informacyje: Wikipedyjo
| |
Fot. SXC
Wrocúow we inkszych jynzykach:
uaæina - Wratislavja
polský - Wroc³aw
czeský - Vratislav
engelský - Wroclaw
mjymecký - Breslau
mad¼arský - Boroszlõ
italocký - Breslavia
litwický - Vroclavas
súowocký - Vratislav
ruský - "Breslavl"
ukrajiñcký - "Vrotslav"
grecký - "Vrotslav"
serbský - "Vroclav"
schläsch - "Brassel"
|
Noblowi laureaæi:
(lista s rokym nagrodzyño)
Theodor Mommsen (1902)
Philipp Lenard (1905)
Eduard Buchner (1907)
Paul Ehrlich (1908)
Gerhart Hauptmann (1912)
Fritz Haber (1918)
Frjedrich Bergius (1931)
Otto Stern (1943)
Max Born (1954)
Reinhard Selten (1994)
|
|
Wroclaw.info 2007-2009 |
Uo portalu |
Redakcyjo |
Prõmocyjo